Läysän Arsentewa Bötendönya iktisad forumı turında söyläde ← kire kaytirga

Kiçä, Sälät Yortında Bötendönya iktisad forumında Räsäyne täkdim itkän wäkil – KFU dotsentı, iktisad fännär kandidatı, Global Shapers oeşması ägzası, Sälät aktiwistı Läysän Arsentewa belän oçraşu oeştırıldı. Biredä Sälät aktiwistı barlık kilgän kunaklar belän forumga kagılgan küp kenä kızıklı, möhim bulgan mäglümat, xis-kiçereşlär belän urtaklaştı.

Dawosta uza torgan Bötendönya iktisad forumı (The World Economic Forum), gadättägeçä 1971-nçe eldan başlap, dönyanıñ yazmışına yogıntı yasauçı töp strategik häm kisken cämägat temalarına kagılışlı fiker alışunı üz eçenä ala. Älege forumnıñ burıçları:

·        Ere säyasi, iktisadi blok häm berleklärneñ mänfägat bäreleşläre;

·        Aerım däülätlär häm transnatsional korporatsiyalärneñ mänfägat bäreleşläre;

·        Urtak gamällärneñ kiläçäkkä karata eşläü yulların tabu.

BIFnıñ töp maksatı – bötendönya sotsial-iktisadıy wäzgıyatnı yaxşırtu. Räsmi bulmagan moxittä, däräcädä törle problemalar turında fiker alışu – Dawostagı Bötendönya iktisad forumınıñ (The World Economic Forum) uñışka kiterüçe töp şartlarınıñ berse.

Dawosta uza torgan Bötendönya iktisad forumınıñ (The World Economic Forum) oeştıruı belän Şweytsariya xökümäte şögıllänä. Bötendönya iktisad forumı (The World Economic Forum) 1971-nçe elda Jenewa uniwersitetı professorı Klaus Martin Şwab (dr.Klaus Martin Schwab) yardäme belän barlıkka kilä. Idarä itüçe BIF organın – Direktorlar Sowetın, bugenge köngä kadär Şwab citäkli.

«Älege Bötendönya iktisad forumında Räsäyne, böten ellar däwamında, barı tik 4 wäkil genä täkdim itte. Alar arasında dürtençe bulu – minem öçen zur bäxet!» – dip üz çıgışın başladı Läysän Arsentewa».

Şunısın iskä töşerip kitik, 2015-nçe elda Räsäy danın älege forumda «Sälät» Fondınıñ başkarma direktorı Timur Söläymanow yakladı. «Minemçä, Dawostagı Bötendönya iktisad forumı ul – dönya arenasında iñ citdi «uençılar»nı berläşterüçe platforma», – dip, forumga kagılışlı üz fikere belän Sälät citäkçese urtaklaştı.

- Läysän, älege forumga niçek kilep eläkteñ?

- Biregä barlık kilgän katnaşuçılar kebek, wideogariza tapşırıp eläktem. Forumga kiler öçen wäkillär aldında ber şart tordı: sorauga cawapnı wideoga töşerep cibärergä kiräk ide. Min, şulay uk, cırçı bularak, wideo axırında cır özegen dä kertergä buldım. Çönki, minemçä, muzıka küp kenä global soraularnı çişergä yardäm itä. Gomumän, alganda forumga garizanı cibärergä irem Albert täkdim itte. Anıñ yardäme belän genä garizanı soñgı minutlarda cibärep ölgerdek. Bu etapta minem töp burıçım – Räsäyne uñay yaktan gına kürsätü ide.

Şunnan soñ, ber könne, lektsiya ütkärgän wakıtta telefonıma «Läysän, Dawoska baruıñ belän kotlıym» digän xäbär kilde. Şul minutlarda, lektsiya, älbättä tuktalı. (Kölä). Ukuçılarıma älege Bötendönya iktisad forumı turında baytak kına söylägängä, alarga üzemneñ şatlıklı yañalıgımnı citkerdem. Berençe partalarda utıruçı kızlar, şatlıktan, xätta eladı.

- Forumga äzerleklär niçegräk başlandı häm ütte?

- Oktyabr aennan başlap bezne aktiw räweştä äzerli başladılar. Äytep kitelgänçä, min Kazandagı Global Shapers Community oeşmasınıñ danın yaklauçı berdänber wäkil idem. Şulay itep barlık illärdän, minem kebek 50 şeyper cıeldı. Bezgä törle oçraşular, esselar yazularnı oeştıra idelär. Biredä barlık şeyperlar belän şäxsän tanışıp bulmadı. Läkin, barlık tanışular, kemneñ närsä belän şögıllängänen, näk menä forumda belep buldı.

Global Shapers Community – Bötendönya iktisad forumı (World Economic Forum) initsiatiwası. Dönya buylap älege şähär mäydannarı «çeltären», törle ölkälärdä uñışlarga ireşkän, cämgıyatne üsterügä üzläreneñ öleşen kertkän üzençälekle 20-30 yaştäge eget häm kızlar barlıkka kitergän. Oeşma Bötendönya iktisadi forumına nigez saluçı Klaus Şwab belän üz eşçänlegen 2011-nçe başlap cibärä.

- Bötendönya iktisad forumında katnaşkan iñ üzençälekle şäxeslärne sanap kit.

- Älbättä, çaranıñ masştabları bik zur ide. Biredä, törle illärneñ yözlägän prezidentları katnaştı. Alar arasınnan AKŞ prezidentı Donald Trampnı da kürü mömkinlege buldı. Şunı äytergä kiräk, barlık sessiyalärdä dä şaktıy kızıklı şäxeslär baytak ide. Aeruça Xilda Şwabnı (Bötendönya iktisad forumı citäkçese Klaus Şwabnıñ tormış iptäşe) äytep kiter idem. Anı, barlık katnaşuçılar da forumnıñ canı dip yöri. Irenä häm, gomumän, forumga, çınnan da bik nık yardäm itä. Tanılgan şäxeslär arasınnan böek cırçı Elton Djonnı da atap bula. Kübesenä bilgele buença ul – SPID belän köräşüçe keşelärgä yardäm itä. Bügenge köndä, ul citäkli torgan xäyriya fondı iñ tanılgannarnıñ berse bulıp sanala.

Äytkänemçä, älege forum küp kenä tanılgan şäxeslär belän tanışırga yardäm itä. Küñelgä iñ yatkannarınıñ berse – Fabiola Djanotti. Fabiola Djanotti – italyan atom-töş fizigı, elekkege spouksmen (ingl. spokesperson). Şweytsariyadä TsERNnıñ Zur adron kollayderda uzdırılgan ATLAS eksperimentı wäkile. 2016-nçı elnıñ 1-nçe gıywarennän ul TsERNnıñ Genaral direktorı bulıp saylana. Läkin, şunısı kızık, ul şulay uk Milan konserwatoriyasen dä tämamlagan. Çıgışlarnıñ bersendä ul – «Minem muzıka ölkäsendä belemem bulmasa, älege başkara torgan wazıyfamda eşli almas idem», – dip assızıkladı Fabiola. Nihayat, min çınbarlıkta böten dönyaga tanılgan eşmäkär Bill Geytsnı da kürü mömkinlegenä iya buldım. Ul katnaşkan sessiyadän urtak fotobız da bar. (Kölä).

- Forumda katnaşkan nindi olug şäxeslär belän şäxsän aralaştıñ?

- Ooo... Şatlıgıma kürä alar baytak buldı! Iñ berençe könne, Fabiola Djanotti — italyan atom-töş fizigı belän äñgämä kora aldım. Anıñ belän törle ölkälärneñ üseşe, muzıka turında fiker alıştık. Şulay uk Djadip Bansal (Indiya şeyperı) isemle şeyper belän dä yakınrak tanışıp buldı. Forumada ul üzeneñ bu elda eşlängän eşen täkdim itte. Tugan awılına, bezgä – ut kertte! Anıñ süzlärençä, älege köngä kadär, koyaş batkannan soñ, bu awılda berkayçanda elektr utı yanganı bulmagan. Eşlängän eş buença kürsätkän wideoyazma berkemne dä bitaraf kaldırmadı. Xätta, zalda elauçı keşelär dä buldı. Tagın ber teträndergeç tormışlı Äfganstan muzıkantı turında söyläp kitäsem kilä. Äytep kitkänçä, tumışı belän ul Äfganstannan, läkin üzeneñ muzıka ölkäsendäge belemen ul Mäskäü konserwatoriyasendä ala. Soñınnan gailäse belän Awstraliyagä küçä. Läkin, tugan cirendä sugış başlangannan soñ, kire kayta. Anıñ fikerençä «Muzıka – ciñügä kiterä». Tugan yagına kaytkaç, biredä üz akçasına 17 muzıka mäktäbe tözetä, berniçä orkestr buldıra. Kızıklı fakt: orkestrlarnıñ berse barı tik xatın-kızlardan gına tora. Şulay itep, näk menä şul xatın-kızlardan gına torgan orkestr uynagan kontsert könne älege muzıkant artında utırgan terrorçı üz-üzen şartlata. Axır çiktä, 6 keşe wafat bula. Älege şäxes komaga kitä, läkin soñınnan isän kala. Bulgan xällärdän soñ da, üzeneñ yaratkan eşe belän mawıgudan tuktamıy. Şulay itep, bıltır uzgan forumnı, näk menä şul, xatın-kızlar orkestrı yaba.

Soñgısı bulıp, küñelemne şakkatırgan wakıyga turında söyläp kitäsem kilä. Forumnıñ barlık sessiyalärendä dä aldagı rätlärgä utırırga tırıştım. Şulay itep, berkönne berençe rätkä utırıp, yanımda yagımlı gına ir-at häm ber xatın-kız utırganın kürep aldım. Ber-berebez belän söyläşä başladık. Älbättä, alarnıñ ataklı şäxes ikänlekläre kürenep tora ide, läkin beydjlarına karıy almadım, uñaysızlandım. Soñınnan gına alarnıñ Belgiya korol häm korolewası buluın açıkladım. Minem gacäplänüemne kürsägez!!! Şunda uk arkamnı turayttım, kullarım häm ayaklarım kaltırıy başladı. Tik kızıgı şunda, ul igtibar belän mine tıñladı, törle soraular birde. Üzeneñ 10 el elek Kazanda bulganı belän dä urtaklaştı. Min şakkatım digän süz – bernärsä äytmägän kebek!

- Sin äytep kitkänçä, bu elgı forum yözlägän prezidentlarnı kürä aldı. Üzebezneñ, Tatarstan Respublikası prezidentı Röstäm Nurgali ulı Miñnexanow belän küreşä aldıñmı?

- Älbättä! Kongress binasında bulgan wakıtta min anı bik eş kürä idem, läkin yanına barıp isänläşergä mömkinlek çıkmıy ide. Tik ber könne mondıy mömkinlek miña elmaydı. Üzem yanına barıp «Isänmesez!» – dip endäştem. Ul, älbättä, biredä tatar telen işetergä ber dä kötmägän, läkin bik şat ide. Şunda, minem kaydan ikänlegemne, tatar telen şundıy kamil itep belüne soraştırdı. Gorurlanıp, Sälättä öyrändem, dip cawap birdem. Tatar keşesen şundıy erak ildä kürü — zur şatlık ikän!

-  Dimäk, älege forumda katnaşa aluıña sin bik şat?

-  Monı sorap ta torası yuk! Hiçşiksez! Axırda, forum yabılu könendä, şeyperlar belän bergä cıelıp, min, maxsus forum öçen yazgan cırnı da cırlap utırdık. «Kiläse tapkır kayda oçraşabız», – digän sorauga barlık keşe «Kazanda», – dip cawap birde!